Stel: u bent uit principe vegetariër. Iemand belooft u honderd euro over te maken naar armenzorg als u een dag wél vlees eet. Wat doet u?
Volgens een nieuwe neurologische studie maakt ons brein bij zulke moreel gedub niet simpelweg een kosten-baten-analyse. 'Heilige huisjes' zouden wel degelijk steunen op morele overtuigingen. Die constatering klinkt logisch, maar is niet onomstreden.

Veel utilitaristische filosofen (en sommige evolutiewetenschappers) zien moraal immers als een product van nuchtere berekening. In de casus met de vegetariër zetten ze de kosten van de vleesconsumptie waarschijnlijk af tegen de baten (de zorg voor de armen).

Heilig
Een rechtgeaarde utilitarist kent nauwelijks heilige huisjes - sterke en onwrikbare overtuigingen. Iedere deugd kan immers worden genegeerd als daar genoeg reden voor is. Dat klinkt misschien goed, maar natuurlijk is het waarschijnlijk niet.

Ons brein is niet utilitaristisch aangelegd, stelt neuro-econoom Gregory Berns. In de nieuwe editie van het tijdschrift Philosophical Transactions of the Royal Society B beschrijft hij hoe we bij het nadenken over 'heilige huisjes' ongemerkt te rade gaan bij het hersengedeelte dat 'goed-fout'-kwesties verwerkt.

Op die momenten blijft het hersengedeelte dat de kosten-baten-analyses voor ons doet, inactief. Met andere woorden: voor het brein van de fanatieke vegetariër is de vraag of hij vlees moet eten voor het goede doel een morele kwestie. Berekening komt er van nature niet aan te pas.

Ompraten
Heeft het eigenlijk nog wel zin om over moraal te debatteren? Kun je een sterk overtuigd mens wel 'ompraten'? In het online religiemagazine Religion Dispatches wijst bioloog Arri Eisen op een oude lerarenspreuk: docenten kunnen hun leerlingen niet van mening doen veranderen. Berns onderzoek lijkt dat te bewijzen, meent Eisen.

Ook interessant: bij sommige mensen is het 'goed-fout-compartiment' tijdens het nadenken over heilige huisjes actiever dan bij anderen. Dat soort mensen is gemiddeld vaker lid van religieuze, humanitaire, politieke of liefdadige organisaties.